SỰ TÍCH CÁI ĐIẾU CÀY CỦA NGƯỜI MÔNG

Truyện kể rằng, ở một bản nọ có đôi trai gái yêu nhau say đắm nhưng bị gia đình ngăn cấm nên cô gái muồn rầu nên sinh bệnh mà chết. Sau khi cô gái mất, vì gia đình nghèo túng nên chỉ lấy chiếc chiếu cói để bó xác và đem chôn cất cô gái ở một góc rừng.

Thương xót người yêu, chàng trai cứ ngồi ôm nấm mồ mà khóc ròng rã mấy đêm liền. Ở dưới mồ, linh hồn cô gái cũng không nỡ dứt bỏ chàng trai mà lên thiên đàng bên bèn nghĩ cách an ủi, động viên chàng trai nặng tình kia.

Một buổi sáng nọ, khi thức dậy bên nấm mồ, chàng trai chợt thấy trên mộ cô gái mọc lên một cái cây rất kỳ lạ có những chiếc lá to màu vàng mềm mại như đôi má của cô gái. Nghĩ rằng đó là hiện thân của người mình yêu về an ủi động viên mình, chàng trai liền lấy một chiếc lá cho vào mồm nhai ngấu nghiến. Và lạ thay sau khi nhai chiếc lá chàng trai thấy say say quay cuồng và tê mê phấn khích như thể những ngày hai đứa còn ở bên nhau trên cõi trần. Thấy vậy chàng trai cứ nhai ngấu nghiến, và lạ thay, cứ nhai hết đến đâu thì cái cây lại mọc sum suê đến đó khiến chàng trai đâm nghiện lúc nào không biết. Tò mò vì lạ chàng trai liền lấy tay bới đất dưới gốc cây, bới mãi, bới mãi thì chàng trai thấy gốc cây đó mọc đúng ở chỗ Ngã ba của cô gái. 

Chót nghiện cái thứ lá cây kia, song chàng trai càng nhai càng nhớ tới cô gái nên bèn nghĩ cách lấy một đoạn ống tre và khoét một lỗ ở giữa như cơ thể của Nàng rồi nhét cái lá cây kỳ lạ kia để hút. Mặc dù vậy, cứ mỗi lần hút thứ khói từ lá cây và nghĩ đến cái chỗ gốc cây mọc lên từ ngã ba của cô gái nên chàng trai cảm thấy mất vệ sinh lại nghĩ cách lấy một ít nước đổ vào để rửa khói cho đỡ bẩn, rồi lại lấy cái lá cây kia thái nhỏ thành sợi để nhớ đến cái chỗ mà gốc cây mọc lên. Và, mỗi khi hút xong chàng trai lại khạc nhổ nước bọt phì phì hệt như ăn phải cái gì đó mất vệ sinh lắm.

Từ đó, mọi người con trai trong bản cũng bắt chước chàng trai, lâu rồi thành ra nghiện, và từ đó cũng chỉ có con trai là nghiện cái thứ lá cây đó mà ngày nay ta quen gọi là thuốc lào, còn cái ống hút được gọi là cái điếu hay còn gọi là cái Dính thùng của người Mông.