Châu Văn Sơn là tên viết tắt của Châu tự trị dân tộc
Choang - dân tộc Mèo Văn Sơn thuộc tỉnh Vân Nam - Trung Quốc. Là địa phương có đường
biên giới giáp danh với tỉnh Hà Giang - Việt Nam, trong vài năm trở lại đây, thực
hiện chính sách mở cửa, hợp tác và hữu nghị giữa hai địa phương Hà Giang và Châu
Văn Sơn đã có nhiều hoạt động giao lưu trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trên lĩnh
vực giáo dục đào tạo. Lớp tiếng Trung khoá I của cán bộ công chức tỉnh Hà Giang
chúng tôi sang học tập tiếng Hán tại Trường cao đẳng sư phạm Văn Sơn chính là một
phần của hoạt động hợp tác giao lưu này. Một năm học tập tại nước bạn chúng tôi
đã có dịp khám phá những nét văn hoá độc đáo của đất nước có hơn một tỷ dân này.
NHỮNG CẢM NHẬN
ĐẦU TIÊN
Suốt dọc tuyến
đường dài gần 200 cây số từ cửa khẩu Thanh Thuỷ của tỉnh Hà Giang đến Châu Văn
Sơn - Thủ phủ của khu tự trị dân tộc Choang dân tộc Mèo Văn Sơn tỉnh Vân Nam
Trung Quốc, cả 49 thành viên đoàn cán bộ công chức của tỉnh Hà Giang được cử
sang theo học lớp tiếng trung khoá I tại trường cao đẳng sư phạm Châu Văn Sơn
chúng tôi ai cũng háo hức thò hết cả đầu cả cổ ra ngoài cửa xe để ngắm nhìn cảnh
vật con người của một đất nước có đường biên giới giáp với Việt Nam từ lâu đã nổi
tiếng với những di sản văn hoá được cả thế giới biết đến. Ấn tượng đầu tiên mà
chúng tôi cảm nhận được là người Trung Quốc rất sính dùng chữ Hán, trên tất cả
những chỗ thuận lợi như một bức tường, những đoạn tường rào xây bằng gạch hoặc
những đầu hồi nhà ở các ngã ba, ngã tư đều được kẻ những khẩu hiệu to tướng, có
những chữ cao tới cả mét, thậm chí có những mái nhà lợp ngói cũng được trang trí
bằng cách chọn những loại ngói có màu đỏ, nâu hoặc vàng khác nhau để xếp thành
những chữ có nội dung kiểu “Phúc, lộc, thọ, hỷ”… trên mái. Các tấm biển quảng cáo
được bố trí rất gọn gàng nhưng cũng dùng rặt một loại chữ Hán, khá hơn thì ở phía
dưới có thêm hàng chữ phiên âm chứ không dùng kèm chữ tiếng Anh theo kiểu quảng
cáo của ta.
Buổi đầu tiên
đi ngắm cảnh ở Văn Sơn chúng tôi đều có cảm nhận là người dân ở đây rất thích dạo
phố. Có thể nói trong quá trình quy hoạch xây dựng đô thị hoặc các công trình phúc
lợi công cộng như đường xá, công viên… người Trung Quốc rất chú trọng tới việc
xây dựng các hành lang lề đường cho người đi bộ, thậm chí họ còn xây dựng hẳn một
tuyến đường dành riêng cho người đi bộ tại phố mua sắm Đông Phong dài gần một cây
số. Dọc theo tuyến đường chính Trung Khai Hoá chạy dọc suốt chiều dài thành phố
Văn Sơn hoặc trên những tuyến đường phố chính các toà nhà được xây dựng nguy
nga tráng lệ nhưng vẫn đảm bảo hài hoà lối kiến trúc mang đậm nét văn hoá Trung
Hoa với những vỉa hè rộng rãi lát đá thâm sậm màu thời gian, những cây đa toả bóng
mát che nắng cho người đi bộ. Đường phố ở đây được vệ sinh rất sạch sẽ bởi luôn
có một đội vệ sinh thường xuyên quét dọn, ngoài ra người dân cũng rất có ý thức
bảo vệ môi trường không vứt rác thải bừa bãi mà tự giác bỏ vào thùng rác công cộng
được bố trí khá nhiều cứ một vài chục mét lại có một cái ở ngay vỉa hè hay lề đường
nội thị.
DẠO PHỐ VÀ MUA
SẮM.
Ở Văn Sơn các
phương tiện giao thông công cộng như xe buýt, xe taxi rất phát triển và giá cực
rẻ, chỉ cần một tệ (Đơn vị tiền tệ của
Trung Quốc tương đương 2.200 đồng tiền Việt Nam) nếu đi xe buýt hoặc bốn tệ
đi taxi là bạn có thể đi một vòng quanh thành Văn Sơn mà không phải tính theo cây
số như ở ta, xe ôm cũng có nhưng rất ít và chủ yếu dành cho khách muốn luồn lách
vào những con hẻm mà ô tô không tới được. Khi đi các phương tiện giao thông này
bạn chẳng phải lo lắng về chuyện giá cả hay bị bắt chẹt là người nước ngoài. Dẫu
vậy, người dân ở đây vẫn thích đi bộ, có lẽ là vì họ muốn tranh thủ thời gian
khi đi chợ mua sắm để thư dãn thở hít khí trời và kết hợp tập thể dục rèn luyện
thân thể. Vào những buổi chiều và buổi tối mọi người đổ ra đường đông nghịt để
mua sắm hoặc đến những nơi vui chơi giải trí như nhà hàng, quán ăn, công viên…
Một điều khiến người đi dạo phố ở đây đều cảm thấy an toàn là vì mọi người đều
thực hiện rất tốt luật an toàn giao thông và đặc biệt tình trạng trộm cắp móc túi
không bao giờ xảy ra.
Hầu hết du khách nhất là người Việt Nam đến Châu Văn Sơn đều thích giành thời gian đi
mua sắm, nhất là các cửa hàng điện thoại di động, quần áo, giày dép và các sản
phẩm chế biến từ tam thất. Hàng hoá ở đây rất da dạng về chủng loại cũng như chất lượng và giá cả. Các nhân viên bán hàng ở
đây rất lịch sự và chiều khách, khi đi mua sắm bạn có thể thoải mái chọn lựa mà
không sợ bị phàn nàn. Nếu bạn muốn mua quần áo hoặc đồ dùng có giá bình dân thì
có thể đến khu chợ trời đối diện Siêu thị Đại Chúng (Tà Chùng Chao Shi) hoặc các quầy hàng hạ giá bên Phố đi bộ Đông
Phong còn nếu bạn muốn mua các mặt hàng có chất lượng cao thì nên vào mua tại các
siêu thị cũng nằm dọc bên Phố Đông Phong hoặc hai bên đường Trung Khai Hoá, tuy
nhiên hàng hoá ở những nơi này rất đắt và không được mặc cả vì đã niêm yết giá,
muốn mặc cả thì bạn chỉ có thể đến mua tại các khu chợ trời mà thôi. Thỉnh thoảng
nếu bạn gặp các cửa hàng mới khai trương thành lập thì quả là bạn đã gặp một dịp
may hiếm có bởi ở những cửa hàng này hàng hoá có thể hạ giá tới 20-30% mà vẫn đảm
bảo chất lượng, thế nhưng họ chỉ khuyến mại để thu hút khách trong một đến 2 ngày
là cùng. Riêng điện thoại di động thì bạn có thể thoả mái mặc cả, chỉ cần có
khoảng 800 đến 1.000 tệ là bạn có thể mua được một chiếc điện thoại tương đối tốt
với nhiều chức năng quay phim chụp ảnh và nghe nhạc, tuy nhiên theo kinh nghiệm
thì bạn nên mua điện thoại có tem nhãn các hãng của Trung Quốc sẽ tốt hơn các loại
như Motorola, Nokia hay Samsung vì đó đều là hàng nhái, vừa đắt và chất lượng
không được tốt lắm.
Ở Văn Sơn Bạn
cũng có thể đi mua hoặc tham khảo giá cả các mặt hàng vật liệu xây dựng hoặc nội thất với những mẫu
mã khá đa đạng tại khu chợ vật liệu nằm bên đường Trung Khai hoá đối diện Quảng trường Thất Hoa. Còn nếu muốn mua
tam thất thì có thể đến mua tại siêu thị tam thất rộng lớn nằm cách trung tâm
Thành khoảng 7 Km về phía đông nam.
ẨM THỰC
Sẽ thật sai
lầm khi đến Châu Văn Sơn mà Bạn lại không dành thời gian để dạo quanh các quán ẩm
thực để thưởng thức các món ăn mang đậm nét văn hoá Trung Hoa, nhất là lẩu và đồ
nướng là hai món ăn được mọi người ưa thích nhất. Theo tiếng Hán, lẩu còn được
gọi là “Khổ cua” tức là “Nồi lửa”. Lẩu có nhiều món như Lẩu chó,
lẩu dê, lẩu gà, lẩu cá, lẩu vịt, lẩu thập cẩm… nhưng có lẽ chuộng nhất vẫn là lẩu
bò. Khác với ở ta lẩu chỉ được ăn vào mùa rét, còn ở Văn Sơn Lẩu người ta ăn lẩu
quanh năm và rất rẻ. Vào các quán lẩu bạn có thể tuỳ ý lựa chọn những tảng thịt
đã làm chín sẵn sau đó nhà hàng sẽ thái và đổ cả vào nồi nước dùng có vị ngọt và
thơm rất độc đáo, sau khi ăn hết thịt thì mới ăn đến các món rau như: đậu hà
lan, rau chân vịt, cải trắng, nấm… đặc biệt có hai món không thể thiếu khi ăn lẩu
là khoai tây và củ mỡ. Hầu hết các món lẩu ở Văn Sơn đều rất cay, nhất là món lẩu
thịt chó, ngoài vị cay của ớt còn có thêm một số gia vị vừa thơm vừa cay và tê
lưỡi như có cảm giác như nếm dầu bạc hà. Trước khi ăn lẩu hoặc ăn cơm mỗi người
thường uống một cốc trà khai vị, mọi người có thể vừa ăn vừa mời nhau uống rượu
(Rượu ở Trung Quốc rất đắt, nhiều khi tiền
rượu nhiều gấp đôi tiền thức ăn) song khi rót rượu để mời bạn thì phải rót
thật đầy chén sau đó uống được bao nhiêu thì tuỳ ý chứ không ép cạn chén như ở
ta, tuy nhiên nếu uống cạn thì bạn sẽ cảm thấy rất vui, nhất là đến cuối bữa các
món được gọi đều ăn hết vì họ cho rằng các
món ăn đều ngon. Trung Quốc là đất nước giàu nhưng người Trung Quốc rất tiết kiệm,
nếu không ăn hết bạn có thể gọi nhân viên phục vụ cho vào túi hoặc hộp để mang
về mà không phải ngại ngùng, trái lại điều đó khiến chủ quán cảm thấy rất vui vì
chứng tỏ các món ăn của họ được nấu rất ngon. Các quán ăn nổi tiếng như: Đạo Hương
quán, Thái Dương quán hoặc khu ẩm thực gần khác sạn Tam Hâm luôn luôn đông khách.
Các quán ăn ở đây đều có kiến trúc giống nhau, đó là các phòng ăn được ngăn riêng
biệt chỉ đủ một mâm khoảng 10 người, vì vậy nó luôn tạo cảm giác yên bình ấm cúng
cho thực khách.
Ở Văn Sơn cũng
có một số quán bán đồ ăn Việt Nam như bún phở, nem, giò chả… ở trục đường đối
diện công viên Văn hoá do một số Việt kiều sang kinh doanh nhưng không ngon bằng
các món được chế biến tại nội địa.
Đã nhiều lần
đi ăn lẩu ở Văn Sơn nhưng tôi để ý thấy bạn không thích ăn các món nội tạng như
tim cật, lòng phèo giống ở ta, có lẽ vậy nên những món này ở chợ bán rất rẻ, tim
lợn chỉ vào khoảng 25.000 - 30.000 đồng tiền Việt Nam một kg.
Các món nướng
ở Văn Sơn cũng rất được ưa chuộng. Tất cả các loại thực phẩm từ thịt cá, rau, hành,
tỏi, ớt, cà chua, đậu phụ… đều được xiên vào các xiên tre và nướng bằng than củi
với nhiều công đoạn tẩm ướp gia vị phức tạp tạo nên hương vị rất độc đáo, lần đầu
ăn thử món nướng tôi có cảm giác cay xé cuống họng, vậy mà ăn mãi thành quen và
cảm thấy rất ngon.
Ngoài các món
lẩu và nướng, đến Văn Sơn bạn có thể đi ăn cơm đặt theo món, ăn cơm rang hoặc các
món bánh, bún, phở, tuy nhiên phở và bún của họ không ngon bằng phở của ta.
THƯỞNG THỨC VĂN
HOÁ VĂN NGHỆ
Ngày mới đến
Châu Văn Sơn chúng tôi đều hết sức ngạc nhiên bởi các hoạt động văn hoá ở đây
diễn ra rất sôi nổi. Vào các buổi tối người dân đổ ra đông nghẹt tại các công
viên hoặc tụ điểm vui chơi để giải toả trest sau một ngày làm việc căng thẳng. Tại
các điểm vui chơi như Công viên Thất Hoa, Công viên Văn hoá hoặc các tụ điểm dọc
bờ sông cạnh phố Đông Phong vào buổi tối hoặc các ngày nghỉ thường có rất đông
người tụ tập thành các nhóm tham gia các hoạt động văn hoá văn nghệ như đàn hát,
nhảy múa một cách hết sức nhiệt tình và tự nhiên, thậm chí tại công viên Văn hoá
họ còn dựng cả một dãy nhà bạt khung sắt đủ cả bàn ghế để các cụ múa hát khi mưa
nắng. Bạn có thể tha hồ xem và quay phim chụp ảnh các tiết mục văn nghệ này hoặc
có thể mời ngay các diễn viên cùng bạn chụp một vài bức hình làm kỷ niệm mà không
phải trả thù lao một xu nào cả. Một số công ty hoặc cửa hàng khi khai trương họ
còn mời cả một đội văn nghệ hùng hậu với đầy đủ kèn trống phông bạt, tăng âm
loa đài hát hò nhảy múa cả buổi ngay trước cổng Công ty. Cũng có khi họ còn tổ
chức hẳn một đoàn diễu hành gồm những chàng trai cô gái trẻ đẹp quần áo ngắn cũn
cỡn vừa đi vừa hát múa đánh trống chiêng ầm ĩ và trương những khẩu hiệu biểu ngữ
cổ động để thu hút sự chú ý của mọi người. Tại các công viên hàng tối còn tổ chức
chiếu các bộ phim truyện nhựa miễn phí để phục vụ nhân dân. Ngoài ra, đến Văn Sơn
Bạn có thể thưởng thức các hoạt động văn hoá văn nghệ tại các điểm biểu diễn
chuyên nghiệp như Trung tâm văn hoá du lịch hoặc đến Khâu Bắc - điểm du lịch nổi
tiếng của Châu Văn Sơn để tham gia lễ hội té nước và thưởng thức các hoạt động biểu
diễn nghệ thuật chuyên nghiệp với chất lượng rất cao.
1001 KIỂU KIẾM
TIỀN VÀ NHỮNG GÓC KHUẤT CUỘC SỐNG.
Dạo quanh các
phố ở Văn Sơn mới biết khát vọng kiếm tiền của người dân lớn đến mức nào và người
ta làm mọi việc để kiếm được đồng tiền một cách chính đáng. Cũng như ở ta, dọc
các lối đi ở các khu chợ có rất nhiều những bác nông dân ngồi bán dăm ba quả trứng
gà hoặc vài mớ rau, gói thuốc mà những thứ này ở đây được bán rất nhiều và rẻ. Những
mẹt hàng của những người buôn thúng bán bưng bày bán khắp nơi, thậm chí còn tràn
ra cả lòng đường. Hàng hoá thì đủ chủng loại thượng vàng hạ cám đều được mang
ra bán. Từ những đồng tiền xu giả cổ, vài cuốn sách cũ, dăm ba bộ quần áo cũ giá
chỉ vài tệ đến những bộ quần áo mốt thời thượng giá hàng nghìn tệ được bày bán
khắp nơi, người dân ở đây rất quý trọng đồng tiền, những đồng năm xu (Tương đương với 120 đồng tiền Việt Nam )
vẫn được người dân sử dụng khá phổ biến. Ở các cổng chợ lề đường dành cho người
đi bộ hoặc những góc khuất của công viên rất rễ ràng bắt gặp những người làm
nghề bói toán và bán những tấm bùa chú giá cũng chỉ vài tệ. Cũng có không ít những
ông thầy lang bắt mạch bốc thuốc ngay tại những ngõ hẻm góc chợ với những dụng
cụ đồ nghề mà mới chỉ nhìn qua đã thấy hãi, vậy mà vẫn có không ít khách đến thăm
khám chữa trị. Ở những ngã ba hoặc các công trường xây dựng luôn có khá đông những
thanh niên trai tráng với đồ nghề trên tay như kìm búa, choòng… ngồi đợi tìm những
việc làm như sửa nhà, cải tạo đường ống nước… như kiểu chợ lao động ở ta.
Ở Văn Sơn cũng
có không ít những gánh hát rong mà hầu hết là của những người tàn tật hoặc trẻ
em. Có những người tàn tật cụt hết chân tay nhưng vẫn dùng khỷu tay hoặc miệng để
cặp những viên phấn viết thư pháp dưới nền sân lát đá cẩm thạch với những nét
chữ khá đẹp và uyển chuyển, để bù lại họ thường được những người hảo tâm cho một
vài tệ, tích cóp lại cũng đủ sống qua ngày. Vào ngày nghỉ đi qua các công viên
chắc chắn bạn sẽ bị thu hút bởi những màn biểu diễn uốn dẻo, nhảy dây bằng đầu
hoặc những pha biểu diễn mạo hiểm như phi dao quanh người, chui ống sắt như những
nghệ sỹ thực thụ mà hầu hết các diễn viên
biểu diễn đều không quá 10 tuổi, các em biểu diễn không bán vé mà tiền thu được
đều tuỳ lòng hảo tâm của người xem. Lao động vất vả nhưng bù lại mỗi ngày cũng
kiếm được vài ba chục tệ.
Có thể nói đến
Văn Sơn sẽ thấy rất rõ sự phân hoá giàu nghèo - hệ quả của việc cải cách mở cửa
- theo cách nói của ông Hách Nam Minh hiệu trưởng trường Cao đẳng sư phạm Châu
Văn Sơn. Bên cạnh những khu vui chơi giải trí hoặc những cửa hàng cửa hiệu sầm
uất mọc lên như nấm sau mưa luôn đông nghịt khách vẫn có không ít cảnh những người
tàn tật đến dị dạng hoặc những người già cả, những em bé làm nghề ăn xin hoặc hát
rong để kiếm mỗi ngày vài ba tệ đủ sống trong ngày. Một bận, nhóm lưu học sinh
chúng tôi đi dạo phố đã bắt gặp cảnh một nữ học sinh ăn mặc rất đoan trang với đầy
đủ giấy tờ của một học sinh trung học vừa mới tốt nghiệp đang ngồi quỳ gối, trước
mặt là một tờ giấy khổ lớn viết tóm tắt gia cảnh khó khăn và cầu xin mọi người bố
thí tiền vé xe về nhà. Vậy mà hầu như không
bao giờ xảy ra tình trạng cướp bóc hoặc trộm trấn lột móc túi bởi họ đều có một
suy nghĩ đó cũng là một hình thức lao động kiếm tiền chính đáng và được xã hội
cho phép.
Với sự đầu tư
rất lớn của Nhà nước Trung Quốc, sự bứt phá đi lên của người dân ở đây, Văn Sơn
vẫn là một trung tâm chính trị, một địa chỉ du lịch nổi tiếng của vùng đất phía
nam của tỉnh Vân Nam Trung Quốc, nó tiềm tàng ẩn chứa sức mạnh về kinh tế mà chúng
ta cần triệt để khai thác trong quá trình mở cửa hội nhập thông qua các chương
trình hợp tác đầu tư với nước bạn./.
