MÙA CHÓ NO

 

(Hoài niệm về hai mùa no ấm của đàn chó quê tôi)

Cách đây hơn chục năm, nơi tôi công tác bây giờ đường xá đi lại rất khó khăn, cả 2 huyện phía tây của tỉnh Hà Giang là Xín Mần và Hoàng Su Phì chỉ có 1 con đường đất độc đạo gồ ghề một bên là vách đá, 1 bên là bờ vực sâu hun hút. Đường vừa khó đi lại nhiều đèo dốc quanh co nên cung đường được đặt tên là Thiên cua lộ và Vạn cua lộ. Mỗi tuần chỉ có 2 chuyến xe khách, dịp cuối năm thì tăng gấp đôi, còn lại hành khách phải đi bằng các kiểu xe khác nhau: Xe xitec chở xăng, xe zin chở xi măng, sắt thép… miễn sao vượt qua được quãng đường 100 km với 4 giờ đồng hồ để ra đến Quốc lộ 2, vì vậy chuyến xe nào cũng chật cứng như nêm cối. Mà dạo đó khách đông nhất vẫn là các thầy cô giáo người miền xuôi lên vùng cao dạy chữ cho người dân. Vốn quen cuộc sống dư giả, đi toàn đường xịn nay bị nhồi nhét như nhồi vịt nên 100 người thì có đến 90 người say xe đến nhừ tử.

Dạo đó, người dân nơi đây còn nghèo lắm, đến bữa toàn ăn thứ cơm 3 chế độ - tức là cơm tiêu hóa 3 lần mới xong vì độn toàn sắn, vào tháng tư, củ sắn sượng cứng ngắc, người ăn vào không tiêu hóa hết, thải ra rơi vào lá chuối rừng kêu lụp bụp, đến lượt chó dùng lại cũng không thể tiêu hóa được, phải đợi đến loài gà xơi lại nhờ có cái mề cứng để nghiền lần cuối mới xong. 

Vì cuộc sống khó khăn nên người dân khi ấy cứ gầy rộc, con người đã vậy, đàn chó còn thảm thương hơn. Nhất là vào dịp tháng 8 âm lịch dọc đường lúc nào cũng bắt gặp từng tốp chó gầy giơ xương, lông dựng đứng đuôi cụp che hết cả bộ phận sinh dục chạy lông nhông dọc đường để tìm thức ăn. Ấy thế nhưng mỗi năm chúng lại có 2 đợt béo trắng mà chúng tôi hay gọi là mùa chó no.

Mùa thứ nhất là vào khoảng tháng 10 âm lịch. Sau 1 năm cưới xin - thường là vào cuối năm thì dịp này là lúc các cặp vợ chồng nhảy ổ và một loạt trẻ sơ sinh ra đời, mà đồ thải của bọn trẻ sơ sinh thì toàn có nguồn gốc là thức ăn ngon tiêu hóa không kịp, thôi thì bỉm biếc từ xe khách vứt đầy đường nên đàn chó tha hồ xé để nhai và hà hít cái chất nhầy nhầy ngấm vào lớp bông thấm. Dịp này cũng là mùa gặt, sau một thời gian đói kém nay đến mùa thu hoạch nhà nào cũng tổ chức ăn cơm mới, vừa không phải độn sắn khoai lại có tý thịt nên ai cũng ăn đến nứt bụng, ít thì 4 hoặc 5, nhiều thì 6, 7 bát lại có tý thịt nên cơ thể dù lao động vất vả đến mấy thì tiêu hóa cũng không thể kịp. Ăn nhiều thì thải nhiều, mà dạo đó thì đâu có nhà vệ sinh tự hoại như bây giờ nên bom mìn mỗi quả nặng hàng cân cứ ngang nhiên bày kín các lối mòn hoặc bụi cây, vì vậy đàn chó tha hồ ăn thỏa thích nên cứ béo múp.

Mùa thứ hai là vào dịp trước và sau tết. Dịp này, cán bộ huyện và giáo viên trước khi về quê ăn tết bao giờ cũng tổ chức chè chén no say, nên hôm sau cứ ngồi trên xe là bắt đầu nôn ọe, ban đầu thì nôn vào túi ni lông, sau chán nên cứ truyền hình trực tiếp, đôi khi còn phun thẳng vào giày dép và mặt người đi bộ dưới đường. Dọc tuyến tỉnh lộ 177 khi đó túi bóng thường trắng xóa. Và đàn chó lại được một dịp may hiếm có khi chén lại những bãi nôn, con nào may mắn thì vớ được nguyên túi lòng phèo lợn chưa kịp tiêu hóa, có con thì vô phúc xơi phải túi nôn của ai đó uống nhiều rượu chưa kịp đào thải thôi thì cứ say dúi dụi. Dịp này đàn chó con nào cũng béo múp nhưng ngộ nhỡ bị chó cắn thì cũng đỡ nguy hiểm vì răng chúng không nhiều vi khuẩn bằng mùa kia vì thường xuyên được cọ rửa bằng túi nilon.

Ngày nay xã hội giàu có và văn minh hơn nhiều, các thầy cô giáo và cán bộ huyện hầu hết đã mua được ô tô xe máy, đường xá đổ nhựa phẳng phiu nên người say xe cũng ít. Các hộ gia đình gần đường cũng đã làm được nhà vệ sinh tự hoại nên đồ thải cũng không còn mấy. Đàn chó nay được ăn uống đầy đủ hơn và cũng hết cảnh no theo mùa. Tuy vậy những con chó già may mắn còn sống sót lại thì vẫn nhớ đến cái thời hoàng kim năm nào khi được no theo cái lịch là vào mùa gặt no ấm và dịp tết cổ truyền của con người.