KỊCH BẢN
Tái hiện truyền thuyết về Bàn Vương tại Lễ hội Bàn
Vương dân tộc Dao huyện Hoàng Su Phì.
- Tác giả kịch bản và đạo diễn sân
khấu. Trần Chí Nhân
- Âm nhạc: Đức Tần
- Thiết kế sân khấu, trang phục, đạo cụ: Trần
Chí Nhân, Nguyễn Đức Trang
TT
|
NỘI DUNG
|
DIỄN XUẤT
|
ÂM NHẠC/ÂM THANH
|
TRANG PHỤC, ĐẠO CỤ
|
Phân cảnh 1: Bàn Vương giúp Bình Hoàng giết giặc Cao Vương
|
||||
1
|
Lời dẫn:
Truyền thuyết kể rằng: Ngày xưa
cách đây đã hơn 6.000 năm, ở một nơi rất xa phía bắc Việt Nam có một vị vua
hiệu là Bình Vương. Vốn có tâm hồn cốt cách nhân từ, yêu nước thương dân,
dưới triều đại của Bình Vương, bách tính trăm họ ai cũng chí thú làm ăn, nhà
nhà no ấm. Bên cạnh Bình Vương những khi thiết triều hay ngự giá vãn cảnh đều
có hộ vệ là Bàn Hồ là một Long khuyển mình dài ba thước, lông đen, vằn vàng
được Bình Vương nhất mực yêu quý.
Một hôm, vua nước làng giềng là
Cao Vương dấy binh đánh chiếm vùng biên ải khiến cho muôn nhà lâm vào cảnh
lầm than. Để bảo vệ bách tính trăm họ, vua Bình Vương đã cử nhiều binh hùng
tướng mạnh cùng quan hộ phiên đến trấn giữ biên ải chống lại Cao Vương.
|
Vua Bình Hoàng
đi lại vẻ đăm chiêu.
|
Độc tấu kèn pí lè
|
Sân khấu bố
trí 01 chiếc ghế bành được trang trí như ngai vàng để Bàn Vương ngồi. Hai bên
ghế có 02 cận thần cầm giáo và một bên là Bàn Hồ tức Long Khuyển thần rồng,
đầu chó lông vằn đen - vàng.
|
Cận thần: Dạ bẩm! cấp báo, cấp báo...
Bình Hoàng: Việc quân cơ thế nào, ngươi bình tĩnh
nói ta nghe!
Cận thần: Dạ bẩm! Hiện quân Cao Vương đã vượt qua được vùng biên ải, chém
giết dân lành, cướp bóc của cải khiến nhà nhà lầm than loạn lạc. Không những
vậy, Cao Vương còn gửi thư khiêu chiến với Hoàng Thượng nữa ạ...
Bình Hoàng: Thế quan hộ phiên thế nào ?
Cận thần: Dạ... quan hộ phiên đã bị chúng.... giết hại rồi ạ...
Bình Hoàng: Các khanh! Hãy loan truyền thông báo ý
chỉ của trẫm: Xã tắc lâm nguy, mọi người ai có kế hay phá được giặc ta sẽ
trọng thưởng.
Cận thần: Dạ!... Loa loa loa loa! xã tắc lâm nguy, trăm họ bách tính, cùng
nhau hiến kế, bảo vệ giang sơn...
Bàn Hồ: Dạ
bẩm Hoàng Thượng! Thần xin tấu trình ạ...
Bình Hoàng: Bàn
Hồ, khanh muốn gì hãy nói ta nghe!
Bàn Hồ: Bảo
vệ giang sơn xã tắc là trách nhiệm của muôn dân. Thần xin Bệ hạ hãy cho thần
được ra trận...
Bình Hoàng: Bao nhiêu binh hùng tướng mạnh ta đã cử
đi nghênh chiến với quân địch nhưng vẫn không thể giành chiến thắng. Vậy thì
làm sao ngươi đấu lại được với chúng... Có lẽ ta... đích thân ta phải ra trận
sống mái một phen với Cao Vương...
Bàn Hồ: Thưa
Bệ hạ, Thần có kế này: Quân Cao Vương đang ỷ thế mạnh để lấn át, vì thế sẽ
thiếu phòng bị khu vực trung quân. Thiết nghĩ Bệ hạ hãy cắt cho Trần một đạo
quân tinh nhuệ bất ngờ tấn công vào sào huyệt của giặc, lấy nhu thắng cương,
tạo thế bất ngờ ắt sẽ giành chiến thắng.
Bình Hoàng: Được, ta đồng ý cho Khanh ra trận, nếu
lấy được đầu Cao Vương mang về ta sẽ trọng thưởng...
|
Tiếng cận thần vừa hô to từ ngoài vừa chạy
vào, Bình Hoàng vội nhìn ra cửa.
Nét mặt căng thẳng, ngồi phịch xuống ghế
rồi lại đứng lên đi đi lại lại.
Chợt dừng lại nói cương quyết.
Cận thần ra hẳn ngoài rồi hô, tiếng hô lúc
đầu to, sau đó nhỏ dần.
Bàn Hồ chạy từ phía sau ra quỳ trước Bình
Hoàng.
Đi lại suy nghĩ, sau đó dừng bước trước Bàn
Hồ
Một đoàn quân binh cầm giáo mác từ 2 cánh
gà ra giữa sân khấu rồi quay mặt về phía Bình Hoàng và vái lạy, sau đó đứng
dậy thành một hàng ngang quay mặt về phía khán giả, Bàn Hồ đứng phía trước,
sau đó đi đầu dẫn đoàn quân ra ngoài sân khấu, đèn tối dần, sau đó lại sáng
thể hiện đêm ngày. Bình Hoàng đi lại trên sân khấu vẻ sốt ruột
|
Tiếng mõ chậm dãi, âm u căng thẳng.
Nhạc trống phách, thanh la nổi dồn dập.
|
Quân lính mặc áo giáp, tay cầm giáo mác
hoặc kiếm
|
|
Lời dẫn: Sau khi ra trận, với lòng gan dạ
và tài trí của mình, Bàn Hồ đã giết được Cao Vương. Quân mất tướng như rắn
mất đầu, bọn giặc trong cơn hoảng loạn đã bị các tùy tùng của Bàn Hồ đánh cho
tan tác và đuổi khỏi giang sơn. Đất nước vì thế mà yên bình trở lại.
Lại
nói về Bàn Hồ, sau khi giết được Cao Vương đã sai quân đem thủ cấp về nộp cho
Bình Vương để báo công.
|
Một hồi trống thúc dục
|
|||
Cận thần: Dạ bẩm! cấp báo, cấp báo...
Bình Vương: Sao? có tin từ chiến trận về sao?
Dạ bẩm: Bàn Hồ đã giết được Cao
Vương, hiện đang chờ bên ngoài. Thần xin ý chỉ của Bệ hạ.
Bàn Hồ lập công lớn rồi, thật
không hổ danh ái khanh của ta! Truyền cho vào gặp...
Bàn Hồ: Hoàng Thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế...
Bình Vương: Bình thân! việc thế nào khanh hãy nói
ta nghe...
Bàn Hồ: Dạ bẩm, tâu bệ hạ, sau khi ra trận, thần lợi dụng đêm tối, kẻ
thù sơ hở vì đang say chiến thắng đã dẫn thân tín lẻn vào tận hang ổ của giặc
và giết được Cao Vương, sau đó cùng với viện binh phá tan được quân giặc. Dạ
bẩm, đây là thủ cấp của Cao Vương...
Bình Vương: Khanh... ngươi thật không phụ lòng
ta... (Hô to): Các khanh! thiết triều....
Tất cả: Hoàng Thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế...
Bình Vương: Ngự sử!
Ngự sử: Dạ, có thần!
Bình Vương: Hãy ghi ý chỉ của Trẫm!
Bàn Hồ đã có công lớn trong việc
dẹp giặc Cao Vương, giữ yên bờ cõi, bảo vệ muôn dân, công này không gì sánh
được. Truyền gọi Công chúa!
Ngự sử: Thần tuân chỉ, truyền gọi công chúa!
Bình Vương: Sao! đây chính là Bàn Hồ sao?
Bàn Hồ: Muôn tâu bệ hạ, Thần chính là Bàn Hồ, vì
có bộ lốt này nên Thần mới giết được Cao Vương, đây mới là dung nhan thật của
Thần đó ạ...
Bình Vương: Ha ha.... quả là phúc đáo trùng lai. Nay ta ban thưởng gả Tam công chúa cho Phò mã Bàn Hồ, chia một phần giang
sơn tại Giàng Chiêu làm nơi an cư cho con cháu sau này.
Tất cả: Chúng thần tuân chỉ, Hoàng Thượng vạn
tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế...
|
Cận thần hô to từ ngoài rồi chạy vào.
Cận Thần chạy vào quỳ trước Bình Vương.
Bình Vương vẻ mặt rạng rỡ.
Bàn Hồ vào, xách một chiếc túi vải đen vào
quỳ trước Bình Vương.
Bình Vương đỡ bàn Hồ đứng dậy.
Bình Vương ngó vào chiếc túi rồi sợ hãi lùi
lại.
Phía trong có tiếng dạ vang rền, các tùy
tùng ra đứng thành 2 hàng hình rẻ quạt 2 bên Bình Vương.
Ngự sử chắp tay trước trán đi lùi lại 1
bước, sau đó ngoảnh ra ngoài gọi.
Công chúa cùng 2 cung nữ 2 bên
đi ra vẻ mặt e thẹn.
Bàn Hồ tiến lên 1 bước đến
trước mặt công chúa, sau đó lùi lại, mấy người tùy tùng cùng vây xung quanh
che kín để Bàn Hồ thay bỏ lốt Long Khuyển lộ nguyên hình là 1 người khôi ngô
tuấn tú. Tất cả đều bất ngờ, Bình Vương lùi lại một bước.
Bình Vương cười vui vẻ.
|
Nhạc
đột ngột dừng, im lặng.
Một tiếng trống và thanh la vang lên đột
ngột.
Nhạc trống chiêng, kèn pí lè
vui nhộn.
|
||
Bình Vương đọc, quan
Ngự sử viết chiếu chỉ rồi trao cho Bàn Hồ. Bàn Hồ nhận chiếu chỉ và cùng Công
chúa lùi về phía sau 2 bước rồi vái lạy. Đèn tối dần và sáng mô tả đêm và
ngày.
|
Nhạc tiếp tục vui nhộn,
|
1 cuốn vải đỏ làm chiếu chỉ, chiếc bàn nhỏ
thấp chân có ghế cho Ngự sử ngồi viết chiếu chỉ.
|
||
Lời dẫn: Sau khi giết được
Cao Vương và hóa thành một chàng trai khôi ngô tuấn tú, Bàn Hồ được Bình
Vương gả Tam công chúa làm vợ, sau đó 2 người về Giàng Chiêu lập nghiệp và
sinh được 12 người con 6 nam và 6 nữ. Bình Vương biết được nên rất đỗi vui
mừng nên đã phong Bàn Hồ là vua Bàn Vương, ban sắc cho 12 người con của Bàn vương được
mang 12 họ để lưu truyền sau này gồm: họ Bàn, họ
Triệu, họ Đặng, họ Phượng, họ Lý, họ Lê, họ Phùng, họ Trúc, họ Trần, họ
Chương, họ Hoàng, họ Sàm. Đây chính là những người thủy tổ của các tộc họ
người Dao ngày nay.
Từ đây, các tộc họ
người Dao đã sống hòa thuận, cùng nhau canh tác ruộng nương, ngày ngày lên
núi săn bắn, khai thác sản vật và phát triển hưng thịnh qua nhiều thế hệ, trở
thành một bộ phận cư dân quan trọng trong xã hội cho đến tận ngày nay.
|
Bình Hoàng ngồi trên ghế, 12
người (6 nam, 6 nữ đại diện cho 12 họ của 2 nhóm Dao đại bản và Dao áo dài, phía
trước và sau áo dán chữ Hán của mỗi họ) từng người một lần lượt đi vào vái
Bình Hoàng, sau đó đi ra.
Đèn tối và sáng dần
thể hiện đêm - ngày. Cảnh lao động sản xuất và địu thóc lúa qua lại sân
khấu sau đó tất cả ra.
|
Nhạc nền là tiếng hòa tấu trong điệu múa
bắt rùa.
|
Trang phục dân tộc Dao nam, nữ.
|
|
Cảnh 2: Lễ cúng bàn Vương và lễ trả nguyện.
|
||||
Lời dẫn: Lại
nói về Bàn Vương, vốn là người hay săn bắn nên một đêm Ngài cùng các tùy tùng
lên núi săn bắn...
Lời dẫn: Vào giờ xấu số, Bàn Vương đã bị một con
sơn dương dùng sừng đâm ngã vào cây Gù hương và mất tại đó để lại bao nỗi
tiếc thương cho các con cháu tộc họ người Dao. Các con cháu Bàn Vương đã cho
người chặt cây gù hương thân trống, và đuổi bắt con sơn dương để lấy da làm
trống tế lễ Bàn Vương. Trong tang lễ Bàn Vương, vua Bình Vương đã đến dự lễ.
|
Bàn Vương dẫn đầu một số người đi săn
bắn.
đèn chớp tối sáng mô tả cảnh tai nạn đổ
ngã, Bàn Vương ngã xuống và chết. Mọi người xúm vào cứu chữa, sau đó đặt lên
một chiếc cáng đặt giữa sân khấu.
|
Tiếng ngựa phi, trống chiêng thúc dục.
Âm nhạc trầm, bí hiểm,
|
Cung tên, giáo mác...
|
|
Bình Vương: Ngự sử, thiết triều!
Ngự sử: Thần tuân chỉ (Quay vào hô): Thiết triều.
Tất cả: Hoàng Thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế...
Bình Vương: Bàn Vương vốn dòng
dõi trung thần, có công giết giặc bảo vệ xã tắc giang sơn, nay chọn được giờ
thiêng ngày tốt đã quy về với tổ tiên. Để ghi công trạng, con cháu đời đời
nhớ ơn, ta hạ chỉ: Từ nay về sau, từ đời này sang đời khác đều phải lấy ngày
này là ngày cúng Bàn Vương, cứ 3 năm là cúng Đàng ton, 5 năm thì cúng Tồm
đàng, phải tổ chức đánh trống, ca múa, nổi cồng đánh chiêng để mùa màng bội
thu, mọi người Dao ai ai cũng phải tuân chỉ chấp hành...
Tất cả: Chúng
thần tuân chỉ, Hoàng Thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế...
Bình Vương: Bãi triều!
|
Các cận thần đứng 2 bên, Bình
Vương đứng giữa phía sau sân khấu. Dàn nhạc trống chiêng đứng chờ sẵn.
|
Nhạc trống chiêng và kèn pí lè.
|
Các đàn tế như phần dâng hương.
|
|
Lời dẫn: Kể từ đó đến nay
trải qua hơn 6 ngàn năm từ đời này sang đời khác, thế hệ này đến thế hệ khác,
con cháu người Dao đều tổ chức cúng tạ Bàn Vương để tưởng nhớ về vị sư tổ anh
hùng trong lòng dân tộc Dao, đã cho con cháu lòng dũng cảm tự tin cũng như để
cầu mong Bàn Vương tiếp tục che trở cho con cháu trước những khó khăn bất
trắc của cuộc sống, cầu mong những mùa vàng bội thu luôn đến với các gia
đình.
|
Sau khi bãi triều, dàn trống chiêng hòa tấu
1 đoạn nhạc trong nghi lễ đám tang, sau đó nhóm khiêng cáng đi trước, đội hòa
tấu nhạc đi sau ra ngoài sân khấu.
|
|||
Lời dẫn: Sau nhiều năm phát triển hưng
thịnh. Vào năm Hồng
Vũ thứ 40 (Tức năm 1368), nạn hạn hán xảy ra liên tục trong ba năm khiến cho
các con cháu 12 họ người Dao rơi vào cảnh thiếu đói nên các tộc họ người Dao
phải thiên di tìm nơi sinh sống, 12 họ rủ nhau vượt biển xuôi về phía nam
bằng thuyền.
Sau 7 ngày 7 đêm lênh đênh trên biển với
trăm ngàn khổ ải, với sự trợ giúp của sư tổ Bàn Vương, 12 tộc họ Dao đã được
cập bến vào đất liền, sau đó chia nhau lên núi tìm nơi canh tác trong
đó có một số nhóm đã thiên di đến Việt Nam bằng đường biển và đến định cư tại
các vùng núi thuộc các tỉnh Lạng Sơn, Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Yên Bái
thuộc phía bắc nước ta. Để lưu truyền cho đời sau,
các tộc họ người Dao đã viết sách kể lại quá trình thiên di vượt biển, đó là
cuốn Quá sơn bảng văn - pho sách quý của người Dao ngày nay. Đồng thời, họ đã tổ chức làm lễ trả ơn Bàn Vương hay còn gọi là lễ
trả nguyện, lễ này được tổ chức cùng với lễ cúng vào ngày mất của Bàn Vương,
tức lễ Tồm Đàng hoặc Đàng Ton.
|
Ánh sáng chói chang nắng nóng,
nhiều người (gồm cả người già và trẻ em cả 2 ngành Dao) đói khát dìu nhau đi
ngang qua sân khấu, vừa đi vừa lau mồ hôi và nhìn lên trời, sau đó diễn tả
cảnh chèo thuyền vượt biển. Thời gian 03 phút.
Ekip đạo cụ kê các bàn cúng để
chuẩn bị cho lễ cúng và dâng hương hoa, lễ vật.
|
Nhạc thể hiện tiếng gió thổi
khô khan và tiếng cây đổ gẫy.
Tiếng sóng biển, sấm chớp,
tiếng hô hai... ba... lấy nhịp chèo thuyền bằng tiếng Dao
|
Gùi, địu, mái chèo cho một số nam thanh
niên chèo thuyền vượt biển.
|
GHI CHÚ
12 họ dân tộc Dao bằng chữ Hán
Họ Bàn: 范 (là họ gốc, bao gồm cả
các nhánh khác nhau là họ Phàn hoặc họ Phan)
Họ Triệu: 赵
Họ Đặng: 鄧
Họ Phượng: 凤
Họ Lý: 李
Họ Lê: 黎
Họ Phùng: 馮
Họ Trúc: 祝
Họ Trần: 陈
Họ Chương: 璋
Họ Hoàng: 黄
Họ Sầm: 岑
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét